Lĩnh vực

Xu hướng / Thành tựu

Tài liệu tham chiếu

Chính trị

Trung ương suy yếu, Lạc Tướng cát cứ, hình thành 5 liên minh lớn, xung đột vương quyền thần thoại hóa

Truyền thuyết Cao Sơn – Quý Minh; thần tích đền Hùng, đền Lăng Sương

Quân sự

Mô hình “tam trấn thủ” (Sơn Tây – Lạc Long – Cửu Chân); nội chiến vùng núi – sông tái hiện qua Sơn Tinh – Thủy Tinh

Di tích Đông Sơn, Việt Trì: trại lính, xưởng đúc; truyền thuyết Sơn Tinh – Thủy Tinh; di chỉ đê đất Hạ Hòa, Tam Nông

Kinh tế

Suy thoái nông nghiệp do chiến tranh cục bộ; kho lương phân tán, trao đổi thủ công (rìu gốm, vòng đá, gạo sấy)

Khảo cổ kho lương tại Đông Sơn – Gò Mun; di chỉ mộ táng với rìu gốm, vòng đá

Kiến trúc

Chuyển sang quy mô địa phương: đình làng, nhà sàn vùng cao, đê lũy nội bộ, phát triển công trình đê sơ khai

Di tích đình Phú Đa, đình Tản Viên; dấu tích nhà sàn cao 1.5 m ở Diễn Châu; khảo cổ đê đất Hạ Hòa, Tam Nông

Văn hóa

Thần quyền hóa chính trị: nghi lễ “rước dâu thần”, lễ hội rầm rộ; truyền thống múa trống – gươm – lễ lúa chín

Truyền thuyết Mỵ Nương – Thủy Tinh; nghi lễ rước dâu Mỵ Nương; di tích lễ hội trống đồng Bắc Bộ

Chữ viết

Suy thoái hệ thống ghi chép: từ thẻ lệnh, thẻ tre chuyển dần sang truyền khẩu; chỉ còn lưu ở đền lớn, giới tế tự

Văn khắc đá Mường Xang (Tuyên Quang); truyền khẩu dân gian; khảo cứu Nguyễn Tài Cẩn về chữ Hùng Vương

Biểu tượng

Ân minh “chiến thần” (Cao Sơn, Quý Minh), “liên minh trị thủy” (Sơn Tinh), tín hiệu trống đồng báo mùa mới

Thần tích Cao Sơn – Quý Minh; truyền thuyết Sơn Tinh – Thủy Tinh; trống đồng Đông Sơn mô tả hoạt động tế lễ