|
Lĩnh vực |
Thành tựu & Chi tiết |
Tài liệu tham chiếu |
|
Chính trị |
– Thể chế “đại chư hầu
– tiểu mường”: chia Châu – Quận, Lạc Hầu–Lạc Tướng–Đạo Sĩ.– Ban hành tín
chỉ Phong Châu (thẻ tre, đá, đất nung). |
Thần tích đền Hùng; di
chỉ Cổ Loa tầng sâu (thẻ gỗ, bảng đất khắc biểu tượng điều lệ). |
|
Kinh tế |
– Chuyên
canh ruộng thấp, nuôi cá–lợn–gà trong chuồng.– Hình thành kho lúa cộng
đồng, kho binh khí, trại thợ rèn.– Tiền trao đổi nội bộ (vòng đá,
khuyên). |
Di chỉ Đông
Sơn, Gò Mun, Quỳ Châu (kho lương thực, gốm chứa hạt giống); mộ táng quý tộc
(khuyên tai, nhẫn đá, chuỗi hạt). |
|
Quân sự |
– Hệ thống 4 đạo
binh: thủy quân, kỵ binh voi–ngựa, bộ binh giáp sắt, binh phù hỏa tốc.–
Giáp sắt, nỏ sừng liên châu, giáo đồng 3 cạnh, thuốc cháy sơ kỳ. |
Truyền thuyết Thục
Phán – An Dương Vương (nỏ thần); di chỉ Cổ Loa (mũi tên ba cạnh, nỏ đồng, ống
lửa sét). |
|
Kiến trúc |
– Loa
Thành hoàn chỉnh ba vòng trôn ốc, hào sâu 6 m, chòi canh, kho binh.– Giao
lộ xuyên tâm, hệ thống thoát lũ, giữ lương. |
Tầng thành cổ
Cổ Loa (Đông Anh); sơ đồ thành Loa Thành truyền qua thần phả đền Thượng. |
|
Văn hóa |
– Thần quyền tập
trung: bàn thờ trung ương tại Nghĩa Lĩnh.– Múa lễ, trống hội, nghi lễ
mặt trời – hạ trạch – mãn vụ. |
Văn khấn cổ Nghĩa
Lĩnh, Hạ Hòa, Lâm Thao; trống đồng Đông Sơn mô tả chu kỳ lễ hội. |
|
Chữ viết |
– Chữ biểu
âm sơ khai từ biểu ý; thẻ lệnh (tre, gỗ), bản đá khắc lệnh và danh tính.–
Hình thành chức sử quan ghi chép chiến công. |
Văn khắc đá
Mường Xang (Tuyên Quang, Sơn La); bản khắc đá Tày cổ (Cao Bằng, Bắc Kạn); so
sánh chữ Thái–Lào cổ. |
|
Lịch pháp |
– Phân vụ chuẩn
theo 4 mùa (khai xuân, giữa năm, gặt, nghỉ đông), kết hợp trăng – mặt trời –
nước – gió.– Tín hiệu trống đồng báo mùa mới. |
Lịch Mường–Dao cổ; Hán
sử “Giao Chỉ chí” (hội mùa gặt tháng chín). |
|
Khủng hoảng |
– Truyền thuyết
Mỵ Châu – Trọng Thủy phản ánh khủng hoảng niềm tin, nỏ thần bị tráo,
thành bị xâm nhập.– Dấu vết phá hủy, đốt phá thành Cổ Loa. |
Thần tích Cổ
Loa; khảo cổ Đông Sơn (tầng đất đốt phá, vết cháy tại thành cổ). |
|
Tham chiếu |
Tổng hợp từ: thần tích
Lĩnh Nam Chích Quái, Việt điện u linh tập, thần phả đền Hùng/Tản Viên/Sóc, di
chỉ Đông Sơn, Gò Mun, Cổ Loa, trống đồng, văn khắc dân tộc cổ. |